भीमाच्या लेखण्या

सचिन आनंद तुपेरे कुठं गेलं रे ब्राह्मण Studies?कुणी लिहितंय का“सवर्ण विचारसरणीचं सामाजिक अन्वयार्थ”?का ते ‘standard syllabus’मध्ये आधीच गिळलंय? तुमचा अकॅडेमिक चिखल —जिथं Dalit Studies नावाचा विभाग आहे,जणू आम्ही माणूस नव्हे, तर प्रयोगशाळेचा विषय. तुमचं “research ethics”आमचं आयुष्य विषय करतंपण अत्याचार करणाऱ्याची जात?ती तुमच्या hypotheses मध्येunmarked variable म्हणून पुसून टाकलेली. तुमच्या विद्यापीठातमी फक्त “case study” आहे.तुम्ही म्हणता —“Dalit […]

सागर अ. कांबळे गेल्याच वर्षी केंद्राने मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा दिला. आणि आता लगोलग हिंदीसक्तीचा प्रयत्न करून हे दाखवून दिले की ती एक वरवरची विधानसभा निवडणुकापुरती राजकीय चाल होती, त्यात भाषेवरचं प्रेम न्हवतं. हिंदी जेमतेम बाराशे वर्ष जुनी भाषा आहे आणि ती अभिजात भाषा नाही. मराठी दोन-अडीच हजार वर्ष जुनी […]

शुभांगी जुमळे आपल्या कार्यामुळे राजर्षी शाहू महाराज हे केवळ आपल्या संस्थानात नाही तर भारतभर लोकप्रिय होते. सामाजिक सुधारणेचा इतिहास पाहतांना सर्वसामान्य लोकांचे कल्याण करणे, बहुजन समाजातील लोकांना पारंपारिक बंधनातून मुक्त करणे त्यांना शिक्षण देण्यासाठी त्यांची प्रगती करण्यासाठी त्यांना जुन्या रूढी व परंपरांना अंधश्रद्धा, अज्ञानातून शिक्षण देऊन बहुजन समाजातील प्रगती, जागृती […]

शुभांगी जुमळे जागतिक स्त्रियांच्या स्वातंत्र्याचा केंद्रबिंदू म्हणून आंबेडकरी विचारधारा अधिक समुध्द झाली आहे. अनेक वर्षे रूढींनी बंदिस्त भारतीय महिलांना अवकाश प्रदान करण्याचे काम आंबेडकरी विचारतून करण्यात आले आहे. भारतीय स्त्री मग कोणत्याही जाती धर्माची असो तिला स्वतः चे अस्तित्व हक्क प्रदान करण्याचे कार्य आंबेडकरी विचारसरणीतून झाले आहे. भारतीय संविधानाने हिंदू […]

अदिती गांजापूरकर रंग ही एखाद्या व्यक्तीची ओळख बनू शकत नाही असे असले तरी सर्रासपणे रंगाचा वापर ओळख बनविण्याच्या रीतीने केला जात असल्याने ही गोष्ट समाजमनाच्या खूप खोलवर रुजलीये हे दुर्दैवी वास्तव आहे. वैश्विक पातळीवर रंगभेदाविरोधाच्या तिव्र संघर्षाला यश मिळून त्याविरोधात मानवतेच्या विरोधातील गुन्हा ठरणारा कायदा झाला परंतु या यशामागच्या संघर्षातील […]

योगेश भागवतकर मित्रांनो, ‘फुले’ हा चित्रपट सध्या चर्चेचा विषय ठरलाय.बरेच लोकं फुले या चित्रपटाची स्तुती करताहेत. चित्रपट तांत्रिक दृष्ट्या खरच अप्रतिम झालाय. पण चित्रपट कोणी केवळ तांत्रिक बाबींसाठी पाहत नसतो त्यात महत्त्वाचे असते कॅरेक्टर्स स्टोरी. त्यातील संवाद… त्या सर्व गोष्टी ज्या आपल्याला प्रभावित करत असतात. आणि ऐतिहासिक चित्रपट असेल, एखाद्या […]

बोधी रामटेके दलितांनी आपल्या चळवळीचे नेतृत्व आणि आपल्या हक्काचा स्पेस दलितेत्तर जातींतील ‘सिम्बॉलिक’ आंबेडकरवाद्यांकडे इतक्या सहजासहजी देऊ नये. ते नेतृत्व उच्च शिक्षणाच्या कामासंदर्भातील असो किंवा कुठलेही का असेना. अनेक उदारहणे समोर दिसतात ज्यात ही लीडरशिप दलितांसाठी धोक्याची ठरत असल्याचे वाटते. दलितेत्तर जातींमधून सिम्बॉलिक आंबेडकरवाद्यांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत चाललेली दिसते. मी […]

योगेश भागवतकर समाजचित्र उभे करताना “ तंगलान ” चित्रपट दिग्दर्शक…पा रंजीतने भारतीय समाजाचे , त्यातील जातव्यवस्थेचे किती सखोल अध्ययन करून ठेवलेय याची “तंगलान” चित्रपट पाहतांना प्रचिती येते. तंगलांमध्ये एक विशेष प्रसंग दाखवलां आहे. ज्यामध्ये अस्पृश्यता लादल्या गेलेल्यां गावातील एक व्यक्ती सर्व मुलांना एकत्र जमवून त्यानेच उभारलेल्या एका छोट्याशा देवालयात बोलावतो, […]

डॉ. गोविंद धस्के इतिहास केवळ घडून गेलेल्या घटनांची जंत्री नसतो; तो समाजाच्या स्मृतींचा, त्याच्या लढ्यांचा आणि भविष्याच्या वाटचालीचा आरसा असतो. भारताच्या सामाजिक व सांस्कृतिक जीवनात इतिहास लेखन नेहमीच सत्ताधाऱ्यांच्या प्रभावाखाली राहिले आहे. वैज्ञानिक दृष्ट्या कितीही काटेकोर असले, तरीही, इतिहास लेखनावर राजकीय हेतूंचे सावट बहुदा असतेच. पत्रकार दिलीप मंडल यांच्या अलीकडच्या […]

डॉ. गोविंद धस्के आंबेडकरांच्या सामाजिक न्यायाच्या क्रांतीतून जन्मलेली चळवळ आणि त्यातून उभे राहिलेले राजकारण वेगवेगळ्या आव्हानातून जात आले आहे. प्रस्थापित उच्चवर्णीय जातीवादी राजकारणात वंचित समुदायांच्या राजकीय प्रतिनिधित्वाची लढाई देणारा एकमेव प्रवाह म्हणून आंबेडकरी राजकारण ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. परंतु, डॉ. आंबेडकरांच्या अकाली निधनानंतर चळवळीने घेतलेले रूप आणि कैक दशकांच्या राजकारणातून आलेली […]